Put u prošlost

Za zaljubljenike drevne Grčke i kritske civilizacije, ali i za neinformisane, za one koji žele da utole žeđ za znanjem istorije, Hanja nudi jedinstven put kroz vreme.

Osim drevnih Minojskih ostataka i istorijskih otkrića širom drevne Kidonije koja se nalaze ispod današnje Hanje, postoji još dosta gradova klasične drevne Grčke i rimskog sveta koji se pojavljuje u svakom ćošku regije istočno od Hanje. U blizini sela Megala Horafia, visoko je smeštena drevna Aptera. Osnovana je na istaknutom mestu gde se nadvija poput kule iznad zaliva Sude i kotline Armeni sa uzdižućim zagorjem planinskog venca Belih planina na jugu. Grad je procvetao u helenističkom periodu (330 – 68g. p.n.e) podpao je u ruke rimskih osvajača gde se ponovo našao u cvatu. Danas, posetioci mogu videti samo deo helenističkih stubova obrubljenih na brdu i mnogo ruševina koje datiraju iz doba rimske vladavine, sa vodenim rezervoarima i vrućim izvorima. Drevnost je predala svoje mesto vizantijskom carstvu, dok je Aptera prešla u sveti manastir Patmos.

Turska vladavina je sledila Vizantijsko carstvo, koje je osetno bilo jače, kao rezultat nametnutog prisustva Kule na severnom delu brda koje se nalazi iznad tvrđave Idžedin. Idžedin, čuvar luke Suda, je građevina koja sarađuje sa venecijanskom tvrđavom Suda, strateški lociranom preko, da bi branila zaliv.

Zapadno od Hanje i južno od Kisamosa je drevna Polirinija, još jedan drevni grad Krita, osnovan na impresivnoj lokaciji, osnovana na dominantnom položaju iznad dolina i zaliva Kisamosa. Danas su još uvek sačuvani elementi iz grčkog i rimskog perioda, mada je dopunjeno sa zidinama utvrđenja iz vizantijskog perioda. Na najzapadnijem delu, blizu jedne od najlepših plaža oblasti, nalaze se ostaci drevne Falasarne. Moćni helenistički zidovi su obezbeđivali grad, koji je imao utvrđenu luku  koja je bila jedna od najjačih piratskih i pomorskih centara Krita. Metelus ga je totalno uništio 68 g. p.n.e i nikada ponovo nije bio okupiran. Četiri odbrambena tornja luke će odvratiti posetioce. Utvrđenje koje je zahvaljujući tektonskim pomeranjima zapadne obale Krita, tokom davnina, je sada oko 6,5 metara iznad nivoa mora i 100 metara daleko od obale.

Do drevnog Lisosa može se doći brodom iz Paleohore ili Suje, ili peške na oko sat vremena od Suje prelaskom živopisnog klanca uzdižući se na malu visoravan koja se spušta u lisoski zaliv. Lisos je igrao važnu ulogu kao religiozni centar i organizovao okolne gradove Hirtakinu, Eliro i Taru u konfederaciju Orio.

 Danas, se mogu  videti i ruševine Asklipiosa po kome je bila poznata, veličanstveni mozaični podovi i mnoge rimske grobnice.

Arheološki ostaci mogu biti viđeni na mnogim drugim mestima regije Hanje, kao drevna Minoa u Marati na Akrotiriu, hram Diktine iz  Menje, helenistički ostaci Roka, rimske rezidencije sa mozaičnim podovima u Kisamosu, Posejdonovo sklonište u Ciskiana, drevni Eliros u Rodovani i drevna Tara na izlazu klanca Samarie.